BEZSENNOŚĆ

Sen jest niezbędny do zachowania równowagi fizycznej i emocjonalnej, do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

We śnie następuje regeneracja
narządów wewnętrznych, nasilają się procesy wzrostu, umysł się odpręża. Sen pozwala uporządkować szum informacyjny, który atakuje nas w ciągu dnia. Zapotrzebowanie organizmu na sen jest sprawą indywidualną, zależy od predyspozycji genetycznych, wieku (najdłużej śpią niemowlęta, z wiekiem zmniejsza się zapotrzebowanie na nocny wypoczynek), płci (kobiety częściej mają kłopoty ze snem, gdyż bardzo emocjonalnie reagują na różne sytuacje życiowe), od pory roku (zimą śpimy dłużej) i od rodzaju pracy. Bezsenność, czyli zmniejszona ilość bądź jakość snu, to najczęściej występujące zaburzenie snu. Uznawana jest przez Światową Organizację Zdrowia za chorobę cywilizacyjną. Jej powikłania mogą być bardzo groźne. Przewlekle trwająca bezsenność wpływa negatywnie na nastrój i zachowanie oraz wykonywanie zadań. Jest ona przyczyną uczucia ciągłego zmęczenia i pogorszenia jakości życia. Może powodować powstawanie niektórych odmian depresji. Deficyt snu wywołuje osłabienie pamięci i koncentracji, zmęczenie, stres, otyłość, spadek odporności i przede wszystkim choroby układu krążenia. Udowodniono, że u osób z bezsennością czterokrotnie zwiększa się ryzyko choroby niedokrwiennej serca. Bezsenność powstaje w wyniku trudności w zaśnięciu, częstego oraz przedwczesnego budzenia się (gdy zasypiamy bez trudu, ale budzimy się często i trudno jest nam ponownie zasnąć) i braku uczucia wyspania, pomimo dostatecznej długości snu.

Wyróżnia się kilka rodzajów bezsenności:
Bezsenność przygodną, trwającą kilka dni, bezsenność krótkotrwałą, trwającą kilka tygodni i bezsenność przewlekłą, trwającą ponad miesiąc. Ze względu na etiologię dzielimy bezsenność na pierwotną i wtórną, wynikającą z innych schorzeń. Pierwotna nie jest spowodowana żadną chorobą somatyczną, zaburzeniem psychicznym, przyjmowaniem leków czy używek, a jedną z głównych jej przyczyn jest nieprawidłowa higiena snu. Bezsenność wtórna jest objawem innych schorzeń: psychicznych (jak depresja, lęk czy schizofrenia) i somatycznych, w przebiegu których występuje ból (choroby reumatyczne, onkologiczne), chorób układu krążenia (nadciśnienie tętnicze), układu oddechowego (bezdech senny), przewodu pokarmowego (zgaga), chorób dróg moczowych, związanych z nocnym oddawaniem moczu, chorób tarczycy, niewydolności wątroby, nerek, cukrzycy, uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Najważniejsze w leczeniu bezsenności jest znalezienie przyczyny kłopotów
i jej zlikwidowanie. W leczeniu wykorzystuje się metody niefarmakologiczne (wprowadzanie zasad dotyczących higieny snu) i farmakologiczne – leki. W zaśnięciu mogą pomóc lekarstwa, jednak te starszej generacji (benzodiazepiny) uzależniają i pogarszają jakość snu. Bezpieczniejsze są preparaty nowsze, które bierze się tylko w razie potrzeby, nie uzależniają tak bardzo i nie spłycają snu głębokiego. Obecnie często wspiera się leczenie bezsenności podawaniem środków spoza grupy leków nasennych. Najczęściej są to leki przeciwdepresyjne.
Gdy problemy ze snem występują tylko od czasu do czasu, mogą wystarczyć środki dostępne bez recepty, jak melatonina, leki przeciwhistaminowe oraz preparaty ziołowe na uspokojenie i poprawę nastroju (melisa, waleriana, dziurawiec, rumianek).

Prawidłowa higiena snu
Składa się na nią między innymi zachowanie jednakowych godzin zasypiania i wstawania, unikanie drzemek w ciągu dnia, unikanie środków pobudzających w godzinach wieczornych (alkohol, nikotyna), odpowiednia dieta w ciągu dnia i niespożywanie obfitych posiłków wieczorem. Należy też unikać przed snem zajęć pobudzających. Na dwie–trzy godziny przed snem powinno się skoncentrować tylko na takich czynnościach, które pomogą nam się zrelaksować zarówno psychicznie jak i fizycznie. Warto zapewnić sobie w sypialni ciszę, a jeśli jest w niej za jasno, warto założyć grube zasłony lub opaskę na oczy. Temperatura w sypialni powinna wynosić od osiemnastu do dwudziestu stopni.
Aby bezsenność nie powracała warto pomyśleć nad rozwiązaniem głównych dręczących nas problemów i opracować strategię radzenia sobie na co dzień ze stresującymi sytuacjami, przyczyniającymi się do zaburzeń snu.

lek. med. Paweł Kucharski
Specjalista Chorób Wewnętrznych

lek. med. Magdalena Kucharska
Specjalista Chorób Wewnętrznych